Apakah Maksud Prinsip Undang-Undang “Prima Facie”?

Apakah Maksud Prinsip Undang-Undang “Prima Facie”?

 

“Prima facie” ialah istilah Latin yang secara ringkasnya bermaksud “pada pandangan pertama” atau “pada zahirnya”. Dalam undang-undang, istilah ini lazimnya merujuk kepada keadaan apabila terdapat keterangan yang mencukupi pada peringkat tertentu sehingga pihak yang satu lagi perlu menjawab atau membela dirinya.

 

Dalam konteks undang-undang jenayah Malaysia, konsep prima facie amat penting kerana ia menentukan sama ada pihak pendakwaan telah mengemukakan kes yang mencukupi untuk mahkamah memanggil tertuduh membela diri.

 

Prima facie dalam kes jenayah

 

Di Malaysia, peruntukan penting mengenai prima facie terdapat dalam Kanun Tatacara Jenayah (Criminal Procedure Code), Akta 593.

 

Sebagai contoh, Seksyen 180 memperuntukkan bahawa selepas kes pendakwaan selesai, mahkamah hendaklah mempertimbangkan sama ada pihak pendakwaan telah membuktikan suatu kes prima facie terhadap tertuduh. Jika tiada kes prima facie, mahkamah hendaklah merekodkan perintah pembebasan. Jika kes prima facie telah dibuktikan, tertuduh akan dipanggil untuk memasuki pembelaannya. (mylaw.my⁠)

 

Lebih penting lagi, Seksyen 180(4) Kanun Tatacara Jenayah menerangkan bahawa kes prima facie wujud apabila pendakwaan telah mengemukakan keterangan yang boleh dipercayai bagi membuktikan setiap elemen kesalahan, yang jika tidak disangkal atau dijelaskan, akan menyebabkan sabitan. (mylaw.my⁠)

 

Peruntukan yang hampir sama juga terdapat dalam Seksyen 173(h)(iii) Kanun Tatacara Jenayah bagi prosiding yang berkaitan. (mylaw.my⁠)

 

Adakah “prima facie” bermaksud tertuduh sudah bersalah?

 

Tidak.

 

Ini merupakan salah faham yang penting untuk dielakkan.

 

Apabila mahkamah mendapati wujud kes prima facie, ia bukan bermaksud tertuduh telah disabitkan bersalah. Ia bermaksud pendakwaan telah mengemukakan keterangan yang mencukupi untuk menyebabkan tertuduh perlu memberikan pembelaannya.

 

Selepas itu, tertuduh masih mempunyai peluang untuk mengemukakan keterangan dan mempertahankan dirinya. Seksyen 173(h) Kanun Tatacara Jenayah, misalnya, memperuntukkan bahawa apabila kes prima facie telah dibuktikan, tertuduh dipanggil untuk memasuki pembelaan. (mylaw.my⁠)

 

Contoh mudah

 

Katakan Ali didakwa mencuri sebuah komputer riba.

 

Pendakwaan mengemukakan keterangan bahawa:

 

1. komputer riba itu memang milik mangsa;

2. komputer riba tersebut telah hilang;

3. terdapat saksi yang melihat Ali mengambil komputer tersebut; dan

4. terdapat keterangan lain yang menghubungkan Ali dengan kejadian tersebut.

 

Pada akhir kes pendakwaan, mahkamah akan menilai sama ada keterangan yang dikemukakan merupakan keterangan yang boleh dipercayai dan merangkumi setiap elemen kesalahan yang didakwa.

 

Jika syarat prima facie dipenuhi, Ali akan dipanggil untuk membela diri.

 

Sebaliknya, jika pendakwaan gagal mengemukakan keterangan yang mencukupi bagi elemen penting kesalahan tersebut, mahkamah boleh mendapati bahawa tiada kes prima facie dan Ali boleh dibebaskan pada peringkat itu.

 

“Prima facie” bukan standard yang sama dengan “melampaui keraguan munasabah”

 

Satu lagi perkara penting ialah membezakan prima facie daripada standard pembuktian melampaui keraguan munasabah (beyond reasonable doubt).

 

Secara ringkas, prima facie merupakan persoalan sama ada pendakwaan telah mengemukakan keterangan yang mencukupi untuk kes itu diteruskan kepada peringkat pembelaan. Ia bukan dengan sendirinya bermaksud mahkamah telah membuat keputusan akhir bahawa tertuduh bersalah.

 

Mahkamah sendiri menerangkan dalam Criminal Bench Book bahawa tiada definisi statutori umum bagi “prima facie case”, tetapi konsep tersebut digunakan dalam Kanun Tatacara Jenayah, termasuk Seksyen 173 dan 180. (e-Kehakiman⁠)

 

Bagaimana pula dengan Akta Keterangan 1950?

 

Akta Keterangan 1950 (Akta 56) merupakan undang-undang utama yang mengawal persoalan keterangan dalam prosiding mahkamah di Malaysia. (mylaw.my⁠)

 

Namun, pembaca perlu membezakan antara undang-undang keterangan dengan prosedur menentukan kes prima facie. Dalam konteks prosiding jenayah, peruntukan yang secara khusus menyebut dan menerangkan kes prima facie terdapat dalam Kanun Tatacara Jenayah, khususnya Seksyen 173 dan Seksyen 180. (mylaw.my⁠)

 

Kesimpulan

 

Dalam bahasa yang mudah, “prima facie” bermaksud terdapat asas atau keterangan yang mencukupi pada peringkat awal untuk sesuatu kes diteruskan dan pihak yang satu lagi dipanggil untuk menjawabnya.

 

Dalam kes jenayah di Malaysia, apabila pendakwaan berjaya membuktikan kes prima facie, tertuduh belum dianggap bersalah. Sebaliknya, tertuduh akan dipanggil untuk mengemukakan pembelaan. Jika pendakwaan gagal membuktikan kes prima facie, mahkamah boleh membebaskan tertuduh pada peringkat tersebut.

 

Oleh itu, apabila seseorang membaca laporan berita bahawa mahkamah mendapati terdapat “kes prima facie”, istilah itu tidak seharusnya difahami sebagai “tertuduh telah disabitkan bersalah”. Ia merujuk kepada satu tahap dalam proses perbicaraan jenayah yang menentukan sama ada tertuduh perlu dipanggil untuk membela diri.

 

Nota: Artikel ini bertujuan sebagai penerangan umum kepada orang awam dan bukan nasihat undang-undang bagi mana-mana kes tertentu.